Veel tuinen liggen er in november al behoorlijk kaal bij en dan is de verleiding groot om de deur dicht te doen tot maart. Toch zijn dit precies de weken waarin een paar gerichte klussen het verschil maken tussen een tuin die in april direct meegroeit en een tuin die eerst weken moet bijtrekken. Geen grote verbouwing, gewoon vijf dingen die nu nog kunnen en straks niet meer.
Het mooie is dat geen van deze klussen een hele zaterdag kost. Het zijn korte, gerichte taken die je in een paar losse momenten afrondt, maar die je wel voor de eerste stevige nachtvorst gedaan moet hebben. Zodra die vorst er eenmaal is, is de kans voorbij en moet je wachten tot volgend najaar.
Je gazon vraagt om een laatste beurt, niet om een maaibeurt
De laatste keer maaien deed je eigenlijk al in oktober, op een hoogte van ongeveer 5 tot 6 centimeter. Wat nu nog moet gebeuren, is iets anders: het gazon beluchten met een grasprikker. Doe dat bij droog weer, dan prik je kleine gaatjes in de zode waardoor water en lucht makkelijker bij de wortels komen. Dat levert in het voorjaar een dichtere, groenere grasmat op, in plaats van kale plekken die je dan weer moet bijzaaien.
Steek daarnaast de randen van het gazon strak af. Dat is geen esthetische luxe, het voorkomt dat gras de border opkruipt en dat je in maart meteen weer aan het bijwerken bent. Gecombineerd kost dit een halfuurtje, en het is precies het soort klus die mensen overslaan omdat het gazon er toch al dood lijkt te liggen.
Let tijdens die laatste ronde ook op zwamziektes. Donkere, vochtige kringen of paddenstoelen in het gazon duiden daarop, en die lossen zich niet zelf op. Verwijder aangetaste plekken en gooi het maaisel daarvan niet op de composthoop, anders versprei je de schimmel juist verder door je eigen tuin.
Blad op het gras moet weg, blad in de border juist niet
Hier gaat het vaak mis: mensen harken de hele tuin kaal, of laten juist alles overal liggen. Het verschil zit in waar het blad ligt. Op het gazon blokkeert een laag bladeren het licht en houdt vocht vast, wat schimmel en mosvorming aanmoedigt. Dat blad moet dus weg, met een hark of bladblazer.
In de border is het precies omgekeerd. Daar mag blad gewoon liggen, want het breekt af tot organisch materiaal en voedt de grond vanzelf. Sterker nog, te veel harken in de border is een van de grootste fouten die je in je herfsttuin kunt maken, zoals we eerder al schreven in ons artikel over bladeren opruimen. Het komt dus neer op: gras kaal, border juist niet.
Kwetsbare potplanten horen nu niet meer buiten te staan
Niet elke plant overleeft de eerste nachtvorst in een pot. Potplanten die niet winterhard zijn, verhuis je nu naar een schuur, garage of serre waar de temperatuur tussen de 2 en 10 graden blijft. Ze hoeven niet in het donker, af en toe wat frisse lucht en licht helpt, en houd de grond licht vochtig zodat de wortels niet uitdrogen.
Wil je weten welke soorten dit betreft en welke juist buiten kunnen blijven staan? Dat hebben we uitgebreid uitgewerkt in dit artikel over kuipplanten die de winter niet overleven buiten. Check ook meteen je vijver, want die vraagt om een vergelijkbare aanpak voordat de vorst toeslaat, zoals je kunt lezen in ons stuk over de vijver winterklaar maken.
Heb je een buitenkraan of een tuinslang die nog aangesloten staat? Zet de kraan dicht en laat de slang helemaal leeglopen voordat het vriest. Een slang met bevroren water erin barst, en een buitenkraan die openstaat tijdens vorst kan diezelfde schade aan de leiding veroorzaken. Het is een kwestie van twee minuten, maar het voorkomt een vervelende ontdekking in het voorjaar.
November is nog een prima plantmaand, niet alleen voor bollen
De bodem is in november nog relatief warm, waardoor wortels nog kunnen aanslaan voordat de vorst echt doorzet. Dat maakt deze maand geschikt om fruitbomen te planten. Graaf een breed plantgat, maak in het midden een klein heuveltje waar de wortelkluit op kan rusten, spreid de wortels uit en vul aan met een mix van grond en compost. Druk goed aan en geef flink water. Staat de boom op een open of winderige plek, zet dan een paal aan de windkant met een boomband, en haal die na ongeveer twee jaar weer weg.
Bolgewassen voor het voorjaar, zoals tulpen, narcissen, hyacinten en irissen, kunnen er ook nog in. Voor kleur deze winter zelf kun je winterharde potplanten overwegen zoals heide, winterviolen, skimmia of een klein conifeertje. Fruitstruiken die al kaal staan, snoei je nu door oude takken weg te halen zodat er volgend jaar nieuwe scheuten komen, en een treurwilg knot je het best in deze periode zodat hij in het voorjaar weer vol teruggroeit.
Wat je nu laat liggen, kom je in april weer tegen
Dat is de simpele logica achter al deze klussen: een gazon dat nu niet is belucht, komt in het voorjaar met kale plekken terug. Een border vol natte, verschimmelde bladeren op het gazon groeit trager aan. Een potplant die een nacht vorst te veel heeft gehad, komt helemaal niet meer terug. Je hoeft deze maand geen hele tuinrenovatie te doen, maar de paar uur die je er nu in steekt, bepalen grotendeels hoe snel je tuin er in maart weer bij ligt. Reken op een zaterdagochtend, een grasprikker, een hark en wat geduld, en de rest regelt de winter zelf.