De eerste nachtvorst van dit jaar kan zomaar binnen een paar weken vallen, en dan is het te laat om nog iets aan je vijver te doen. Je terras gebruik je toch al minder, je kuipplanten staan allang binnen, maar de vijver blijft vaak het laatste klusje op de lijst. Onterecht: een paar simpele stappen nu bepalen of je volgend voorjaar weer vissen, planten en helder water hebt, of een kapotte pomp en een dode koikarper.
Waarom wachten op de eerste vorst een vergissing is
De schade aan een vijver ontstaat niet op de koudste nacht van het jaar, maar in de weken ervoor. Bladeren die blijven liggen gaan rotten, een pomp die je halsoverkop uit bevroren water trekt loopt sneller stuk, en vissen die je te lang blijft voeren bij dalende temperaturen krijgen spijsverteringsproblemen. Tegen de tijd dat de eerste ijslaag verschijnt, wil je dat deze klussen al klaar zijn, niet dat je ze in de kou nog moet doen.
Je pomp vraagt nu om een keuze
Vijverwinkels zijn het onderling niet eens over wat je met je pomp moet doen, en dat is precies waarom je nu zelf een keuze moet maken in plaats van niets te doen. De ene kant zegt: haal de pomp uit het water, maak hem schoon en berg hem droog en vorstvrij op, inclusief de slangen, want bevroren water zet uit en breekt materiaal. De andere kant zegt juist: laat de pomp op een lager toerental doorlopen, zodat er beweging in het water blijft en de pomp zelf niet vastvriest. Het verschil zit vooral in de diepte van je vijver. Is die dieper dan zeventig centimeter en vriest het bij jou zelden hard door, dan kan de pomp op halve kracht vaak gewoon aan blijven staan. Is je vijver ondieper, of woon je in een streek met strenge winters, dan is eruit halen de veiligere keuze. Zet hem dan nooit droog in de schuur, want dat trekt de pakkingen krom. Bewaar hem in een emmer met water op een vorstvrije plek.
Haal het blad eruit voordat het water omslaat
Bladeren die in het water blijven liggen, verrotten. Dat proces verbruikt zuurstof en zet een laag slib op de bodem die in het voorjaar voor troebel, stinkend water zorgt. Een schepnet en tien minuten per week is genoeg, maar dan moet je het wel echt doen in plaats van het uit te stellen tot alle bomen kaal zijn. Overweeg ook een net strak over de vijver te spannen tijdens de piek van de bladval, dat is minder werk dan wekelijks scheppen. Dit scheelt je straks ook bij het opruimen van bladeren in de rest van je tuin, want wat niet in de vijver valt, hoef je er ook niet meer uit te vissen.
Je vissen stikken niet van de kou, maar van zuurstofgebrek
Een koikarper overleeft temperaturen rond het vriespunt prima, vissen gaan bij kou in een soort winterrust. Waar ze wel aan onderdoor kunnen gaan: een vijver die volledig dichtvriest. Onder een gesloten ijslaag kan er geen gasuitwisseling meer plaatsvinden, waardoor giftige gassen uit het rottende blad op de bodem zich opstapelen terwijl de zuurstof opraakt. Een ijsvrijhouder, een drijvende luchtpomp met luchtsteen, of zelfs een paar tennisballen die blijven drijven, houden een opening in het ijs open. Stop daarnaast op tijd met voeren: onder de 7 graden celsius verteren siervissen hun voer nauwelijks nog, en elk restje dat blijft liggen vervuilt het water verder. Voer je toch nog, gebruik dan zinkend wintervoer en geef nooit meer dan wat de vissen binnen vijf minuten opeten.
Gevoelige planten overleven de winter niet buiten in het water
Waterhyacint en lotus zijn twee van de planten die je er nu nog uit moet halen. Beide gaan dood bij aanhoudende vorst en geven dan hun voedingsstoffen terug aan het water, wat weer ten koste gaat van de waterkwaliteit. Zet ze in een bak water op een vorstvrije, lichte plek, net zoals je deze kuipplanten waarschijnlijk al naar binnen hebt gehaald. Waterlelies en de meeste moerasplanten kunnen gewoon in de vijver blijven staan, zolang hun wortels onder het ijsniveau zitten. Alleen de drijvende, tropische soorten zijn het probleem, en die herken je meestal meteen: ze bloeien nog volop terwijl de rest van je tuin al kaal wordt.
Controleer de rand en de folie nu het nog droog is
Een laatste check die bijna niemand doet, maar die veel ellende voorkomt: loop de rand van je vijver langs en voel of de folie of de stenen rand nog goed vastzit. Water dat bij vorst in kleine scheurtjes van folie of beton trekt, zet uit en maakt die scheurtjes groter. Op dezelfde manier als je nu een gesprongen waterleiding voorkomt door leidingen op tijd af te tappen, voorkom je bij de vijver schade door nu te repareren wat nog droog en goed te bereiken is, in plaats van in januari met blote handen in het ijswater te staan.
Dit bepaalt of je in april weer vissen hebt
De stappen hierboven kosten samen misschien een uur, verdeeld over een paar weekenden. Vergelijk dat met wat je kwijt bent aan nieuwe koi, een nieuwe pomp, of het legen en opnieuw opstarten van een vijver die is omgeslagen. Hetzelfde geldt voor de rest van je buitenruimte deze tijd van het jaar: wie nu zorgt dat alles vorstvrij is, voorkomt in januari een stuk grotere ellende dan wie dat pas doet zodra het al vriest, net zoals je je terras nu nog bruikbaar houdt door het op tijd vrij te maken van blad en vocht. Je vijver is daarin geen uitzondering. Hij is gewoon het onderdeel van de tuin dat het makkelijkst wordt vergeten, tot het moment dat je in april een lege vijver aantreft in plaats van een vol leven.